Bệnh phong (cùi) có lây không? Đường lây truyền, triệu chứng và cách phòng ngừa

Bệnh phong, còn được gọi là bệnh Hansen hay bệnh cùi, là một bệnh nhiễm khuẩn mạn tính do vi khuẩn Mycobacterium leprae gây ra. Bệnh chủ yếu ảnh hưởng đến da, các dây thần kinh ngoại vi và một số cơ quan khác. Nếu được phát hiện và điều trị sớm, bệnh có thể kiểm soát và chữa khỏi, đồng thời hạn chế đáng kể nguy cơ để lại biến chứng.

Bệnh phong có lây không?

Có. Tuy nhiên, bệnh phong không phải là bệnh dễ lây và khả năng lây truyền trong cộng đồng tương đối thấp.

Nguy cơ lây nhiễm chủ yếu xuất hiện khi một người khỏe mạnh tiếp xúc gần gũi, thường xuyên và trong thời gian dài với người mắc bệnh phong chưa được điều trị. Những trường hợp tiếp xúc thông thường trong sinh hoạt hằng ngày nhìn chung không phải là nguyên nhân khiến bệnh dễ dàng lây truyền.

Đặc biệt, sau khi người bệnh được chẩn đoán và bắt đầu điều trị bằng phác đồ phù hợp, khả năng truyền vi khuẩn cho người khác giảm nhanh chóng.

Bệnh phong lây truyền bằng cách nào?

Vi khuẩn gây bệnh có thể hiện diện trong dịch tiết đường hô hấp của người bệnh chưa được điều trị. Vì vậy, con đường lây truyền được đề cập chủ yếu là:

1. Qua đường hô hấp

Khi người mắc bệnh chưa được điều trị ho, hắt hơi hoặc tiết dịch từ mũi, họng, các hạt dịch nhỏ có chứa vi khuẩn có thể phát tán ra môi trường. Người tiếp xúc gần trong thời gian dài có thể hít phải những giọt dịch này và có nguy cơ nhiễm vi khuẩn.

Tuy nhiên, không phải cứ tiếp xúc với người mắc bệnh là chắc chắn bị lây. Phần lớn những người tiếp xúc thông thường không mắc bệnh, bởi bệnh phong có khả năng lây truyền tương đối thấp.

2. Tiếp xúc gần gũi và kéo dài

Nguy cơ cũng có thể liên quan đến việc thường xuyên tiếp xúc với dịch tiết hoặc tổn thương da của người bệnh chưa được điều trị. Đây là lý do những người sống chung hoặc chăm sóc người bệnh trong thời gian dài cần chú ý đến việc phát hiện bệnh và thực hiện các biện pháp phòng ngừa phù hợp.

Bệnh không dễ lây qua những tiếp xúc thông thường như bắt tay, ngồi cạnh, trò chuyện hoặc sinh hoạt chung trong thời gian ngắn. Vì vậy, không nên kỳ thị hay xa lánh người mắc bệnh phong.

Bệnh phong có lây qua di truyền không?

Bệnh phong không phải là bệnh di truyền từ cha mẹ sang con.

Một người mắc bệnh không có nghĩa là con cái của họ sẽ mắc bệnh do thừa hưởng gen gây bệnh. Tuy nhiên, những người sống chung và tiếp xúc lâu dài với người bệnh có thể có nguy cơ phơi nhiễm với vi khuẩn và cần được theo dõi sức khỏe khi có dấu hiệu bất thường.

Dấu hiệu nhận biết bệnh phong

Bệnh phong thường tiến triển chậm nên các biểu hiện ban đầu có thể không rõ ràng. Một số dấu hiệu đáng chú ý gồm:

• Trên da xuất hiện các vùng đổi màu, dát hoặc mảng da bất thường, có thể có màu trắng, đỏ hoặc sẫm màu.
• Vùng da tổn thương có thể bị giảm hoặc mất cảm giác nóng, lạnh, đau hoặc chạm.
• Da ở vùng bị bệnh có thể trở nên khô và giảm tiết mồ hôi.
• Các dây thần kinh ngoại vi bị tổn thương, gây tê bì, yếu cơ hoặc giảm sức cơ ở tay, chân.
• Khi bệnh tiến triển, người bệnh có thể gặp khó khăn trong vận động và xuất hiện biến dạng ở bàn tay, bàn chân.
• Một số trường hợp có thể gặp các vấn đề ở mắt, mũi hoặc các cơ quan khác.

Một đặc điểm đáng lưu ý là tổn thương thần kinh và mất cảm giác. Vì vùng da bị bệnh giảm cảm giác đau nên người bệnh có thể không nhận biết được các vết thương nhỏ, từ đó dẫn đến tổn thương thứ phát nếu không được chăm sóc.

Bệnh phong có nguy hiểm không?

Bệnh phong hiện nay không còn được xem là căn bệnh không thể chữa trị như quan niệm trước đây. Tuy nhiên, nếu không được phát hiện và điều trị đúng thời điểm, bệnh có thể gây tổn thương thần kinh kéo dài và để lại những hậu quả nghiêm trọng.

Các biến chứng có thể bao gồm:

• Yếu hoặc liệt cơ.
• Tổn thương thần kinh ngoại vi kéo dài.
• Co rút và biến dạng ngón tay, ngón chân.
• Loét ở bàn chân do mất cảm giác.
• Tổn thương mắt, ảnh hưởng đến thị lực.
• Nghẹt mũi hoặc chảy máu mũi kéo dài.
• Trong trường hợp nặng và điều trị muộn, người bệnh có thể bị tàn tật.

Vì vậy, phát hiện bệnh sớm có ý nghĩa rất quan trọng trong việc bảo vệ chức năng thần kinh và hạn chế biến chứng.

Bệnh phong có chữa được không?

Có. Bệnh phong có thể được điều trị khỏi bằng liệu pháp đa hóa trị (MDT), tức phối hợp nhiều loại thuốc kháng khuẩn theo phác đồ phù hợp với từng thể bệnh.

Việc điều trị cần được thực hiện đầy đủ và đúng hướng dẫn của nhân viên y tế. Thời gian điều trị có thể khác nhau tùy thuộc vào thể bệnh và tình trạng của từng người.

Điều trị sớm không chỉ giúp loại bỏ vi khuẩn mà còn làm giảm nguy cơ lây truyền và hạn chế tổn thương thần kinh, từ đó giúp phòng ngừa các di chứng lâu dài.

Làm thế nào để phòng ngừa bệnh phong?

Do bệnh lây tương đối khó, biện pháp quan trọng nhất là phát hiện sớm và điều trị kịp thời người mắc bệnh.

Đối với người chăm sóc hoặc sống cùng người bệnh, có thể lưu ý:

• Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết từ mũi, họng hoặc các tổn thương da của người bệnh chưa được điều trị.
• Giữ vệ sinh cá nhân và rửa tay sạch sau khi chăm sóc người bệnh.
• Không tiếp xúc trực tiếp với các vùng da đang bị tổn thương khi không cần thiết.
• Nếu chăm sóc người bệnh lâu dài, nên tuân thủ hướng dẫn của cơ sở y tế về theo dõi và phòng ngừa.
• Khi xuất hiện những vùng da mất cảm giác, tê bì kéo dài, yếu tay chân hoặc các tổn thương da bất thường, nên đi khám để được đánh giá.

Không nên tự ý cách ly hoặc xa lánh người mắc bệnh phong. Người bệnh cần được hỗ trợ điều trị và chăm sóc đúng cách, bởi khi đã được điều trị, nguy cơ truyền bệnh giảm đáng kể.

Tóm lại

Bệnh phong (cùi) có lây, nhưng khả năng lây truyền thấp và bệnh không dễ lây qua những tiếp xúc thông thường. Nguy cơ chủ yếu liên quan đến việc tiếp xúc gần gũi, thường xuyên và kéo dài với người mắc bệnh chưa được điều trị, đặc biệt qua các dịch tiết đường hô hấp.

Bệnh không phải là bệnh di truyền và hiện nay có thể điều trị hiệu quả bằng phác đồ đa hóa trị. Việc phát hiện và điều trị càng sớm càng giúp giảm khả năng lây truyền, đồng thời hạn chế tổn thương thần kinh và các biến chứng về sau.

Quan trọng nhất là không kỳ thị người mắc bệnh phong. Đây là một bệnh nhiễm khuẩn có thể điều trị, và người bệnh cần được tiếp cận y tế cũng như sự hỗ trợ từ gia đình và cộng đồng.