Dinh dưỡng hợp lý – nền tảng bảo vệ sức khỏe ở mọi lứa tuổi

Dinh dưỡng có vai trò xuyên suốt trong quá trình phát triển và duy trì sức khỏe của mỗi người. Một chế độ ăn phù hợp không chỉ đáp ứng nhu cầu năng lượng và dưỡng chất của cơ thể mà còn góp phần hạn chế suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì cũng như nhiều bệnh mạn tính. Với người đang điều trị bệnh, việc bảo đảm dinh dưỡng phù hợp còn hỗ trợ duy trì thể trạng và quá trình hồi phục.

Những nguy cơ từ chế độ ăn thiếu cân đối

Cuộc sống hiện đại mang đến nhiều lựa chọn thực phẩm thuận tiện nhưng cũng làm gia tăng một số thói quen không có lợi cho sức khỏe. Thực phẩm chế biến sẵn, thức ăn nhanh, món ăn chứa nhiều đường, muối hoặc chất béo và đồ uống có đường ngày càng phổ biến. Khi những lựa chọn này đi kèm với ít vận động, nguy cơ mất cân bằng dinh dưỡng càng tăng.

Nếu khẩu phần không đáp ứng đủ nhu cầu trong thời gian dài, cơ thể có thể thiếu năng lượng, protein hoặc các vitamin và khoáng chất cần thiết. Ngược lại, việc thường xuyên nạp nhiều năng lượng hơn mức cơ thể sử dụng có thể dẫn đến tăng cân và thừa cân, béo phì. Vì vậy, dinh dưỡng hợp lý cần hướng đến sự cân bằng thay vì chỉ tập trung vào việc ăn nhiều hay ăn ít.

Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi theo từng giai đoạn cuộc đời

Ở trẻ em, đặc biệt trong những năm đầu đời, dinh dưỡng ảnh hưởng trực tiếp đến quá trình tăng trưởng và phát triển. Chế độ ăn thiếu hụt kéo dài có thể tác động đến cân nặng, chiều cao, sức đề kháng và sự phát triển chung. Trong khi đó, khẩu phần dư thừa năng lượng, nhiều đồ ngọt và thực phẩm giàu chất béo nhưng thiếu hoạt động thể chất lại làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì ở trẻ em và thanh thiếu niên.

Đối với người trưởng thành, những thói quen như ăn quá nhiều muối, đường và chất béo bão hòa, ít vận động và để cân nặng tăng quá mức có liên quan đến nguy cơ xuất hiện các bệnh không lây nhiễm, trong đó có tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch. Những yếu tố nguy cơ này có thể hình thành và tích lũy trong thời gian dài trước khi biểu hiện thành vấn đề sức khỏe rõ rệt.

Ở người cao tuổi, dinh dưỡng lại đặt ra những yêu cầu khác. Ăn uống kém hoặc không cung cấp đủ protein và vi chất có thể góp phần làm giảm khối lượng cơ và sức mạnh thể chất. Vì thế, bữa ăn của người cao tuổi cần được điều chỉnh phù hợp với nhu cầu cơ thể cũng như khả năng nhai, nuốt và tiêu hóa.

Tăng cường các hoạt động cải thiện dinh dưỡng cộng đồng

Trong giai đoạn 2026–2030, Hà Nội triển khai kế hoạch thực hiện Chiến lược quốc gia về dinh dưỡng với nhiều nhiệm vụ trọng tâm. Nội dung tập trung vào việc thúc đẩy chế độ ăn đa dạng, cân đối ở các nhóm tuổi; cải thiện dinh dưỡng cho bà mẹ và trẻ em; giảm suy dinh dưỡng; góp phần cải thiện tầm vóc thanh thiếu niên; kiểm soát thừa cân, béo phì và phòng ngừa các bệnh mạn tính không lây nhiễm.

Một nhiệm vụ khác là tiếp tục triển khai các biện pháp phòng chống thiếu vi chất dinh dưỡng đối với trẻ em, thanh thiếu niên và phụ nữ trong độ tuổi sinh đẻ.

Song song với các hoạt động can thiệp, công tác theo dõi tình trạng dinh dưỡng, đào tạo chuyên môn cho cán bộ y tế, truyền thông và tư vấn tại cộng đồng cũng được tăng cường. Hoạt động được triển khai theo từng nhóm đối tượng, từ bà mẹ và trẻ nhỏ đến học sinh và các nhóm dân cư khác.

Chú trọng dinh dưỡng bà mẹ và trẻ em

Trong năm 2026, nhiều hoạt động truyền thông và tập huấn về dinh dưỡng được tổ chức cho học sinh và phụ huynh. Các nội dung hướng đến những vấn đề thiết thực như chế độ ăn trong thai kỳ và thời gian cho con bú, lợi ích của nuôi con bằng sữa mẹ, ăn bổ sung đúng thời điểm, phòng chống thiếu vi chất và chăm sóc dinh dưỡng khi trẻ bị bệnh.

Các gia đình cũng được hướng dẫn xây dựng khẩu phần phù hợp, theo dõi sự phát triển của trẻ và nhận biết những biểu hiện có thể liên quan đến vấn đề dinh dưỡng.

Một số chương trình can thiệp phòng, chống thừa cân và béo phì tiếp tục được duy trì tại ba trường tiểu học Nguyễn Du, Lê Lợi và La Thành. Đồng thời, hoạt động điều tra và đánh giá tình trạng dinh dưỡng của bà mẹ cùng trẻ dưới 5 tuổi được thực hiện tại 126 xã, phường.

Trong đợt bổ sung vitamin A lần thứ nhất năm 2026, tỷ lệ trẻ từ 6 tháng đến dưới 36 tháng tuổi tại Hà Nội được bổ sung vitamin A đạt trên 99%. Việc bổ sung vitamin A được kết hợp với cân, đo và đánh giá tình trạng dinh dưỡng, qua đó hỗ trợ theo dõi quá trình phát triển và phát hiện sớm trẻ có nguy cơ suy dinh dưỡng.

Kiểm soát thừa cân, béo phì từ môi trường học đường

Bên cạnh phòng chống thiếu dinh dưỡng, thừa cân và béo phì ở học sinh là vấn đề cần được quan tâm. Trường học là một trong những môi trường quan trọng để hình thành thói quen ăn uống và vận động.

Các hoạt động giáo dục dinh dưỡng có thể giúp học sinh hiểu hơn về cách lựa chọn thực phẩm, hạn chế thực phẩm không có lợi khi sử dụng thường xuyên và tăng hoạt động thể chất. Hiệu quả sẽ cao hơn khi nhà trường, gia đình và cơ sở y tế cùng phối hợp, bởi thói quen của trẻ được hình thành cả ở trường lẫn trong sinh hoạt gia đình.

Dinh dưỡng cũng là một phần của quá trình điều trị

Dinh dưỡng không chỉ có ý nghĩa đối với người khỏe mạnh. Trong bệnh viện, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và xây dựng chế độ ăn phù hợp với bệnh lý, nhu cầu cũng như khả năng hấp thu của người bệnh là một phần quan trọng của chăm sóc toàn diện.

Một chế độ dinh dưỡng phù hợp có thể giúp người bệnh duy trì thể trạng, hạn chế nguy cơ suy dinh dưỡng và hỗ trợ quá trình điều trị, phục hồi. Điều này cho thấy dinh dưỡng có vai trò ở cả ba giai đoạn: phòng bệnh, hỗ trợ điều trị và phục hồi sức khỏe.

Xây dựng thói quen ăn uống hợp lý mỗi ngày

Để duy trì sức khỏe lâu dài, bữa ăn nên bảo đảm tính đa dạng và cân đối giữa các nhóm thực phẩm. Có thể kết hợp thực phẩm nguồn gốc động vật và thực vật, đồng thời thường xuyên sử dụng rau, củ và trái cây đa dạng màu sắc nhằm bổ sung vitamin, khoáng chất và các thành phần dinh dưỡng cần thiết.

Đối với nguồn cung cấp protein, nên đa dạng lựa chọn giữa cá, thịt gia cầm, trứng, đậu và các loại hạt; thịt đỏ nên được sử dụng ở mức hợp lý. Khi mua thực phẩm đóng gói, việc đọc bảng thành phần và thông tin dinh dưỡng trên nhãn cũng giúp người tiêu dùng có lựa chọn phù hợp hơn.

Cần hạn chế thức ăn chiên rán, thức ăn nhanh, thực phẩm chứa nhiều dầu mỡ, muối hoặc đường và đồ uống có đường. Đồng thời, cần uống đủ nước, ăn đủ các bữa chính phù hợp với độ tuổi và nhu cầu, tránh thường xuyên bỏ bữa hoặc ăn quá no.

An toàn thực phẩm cũng là một phần không thể tách rời của dinh dưỡng. Thực phẩm cần được lựa chọn, chế biến và bảo quản đúng cách nhằm giảm nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe.

Dinh dưỡng cho phụ nữ mang thai, bà mẹ và trẻ nhỏ

Phụ nữ mang thai và bà mẹ đang cho con bú cần có chế độ ăn đáp ứng nhu cầu của từng giai đoạn. Việc bổ sung sắt, acid folic hoặc các vi chất khác cần thực hiện theo hướng dẫn chuyên môn phù hợp.

Đối với trẻ sơ sinh, nên cho trẻ bú mẹ sớm trong khoảng một giờ đầu sau sinh. Trong 6 tháng đầu đời, nuôi con hoàn toàn bằng sữa mẹ được khuyến khích. Khi trẻ bước sang giai đoạn ăn bổ sung, thức ăn cần phù hợp với độ tuổi và nhu cầu phát triển; việc bú mẹ có thể tiếp tục đến 24 tháng tuổi hoặc lâu hơn.

Kết hợp dinh dưỡng với vận động

Một chế độ ăn hợp lý sẽ phát huy hiệu quả tốt hơn khi đi cùng lối sống năng động. Hoạt động thể chất nên được duy trì thường xuyên và lựa chọn phù hợp với độ tuổi, thể trạng cũng như tình trạng sức khỏe của từng người.

Việc theo dõi và duy trì cân nặng phù hợp cũng cần được xem như một phần của chăm sóc sức khỏe lâu dài. Thay vì chờ đến khi xuất hiện vấn đề sức khỏe mới điều chỉnh chế độ ăn, mỗi người có thể hình thành những thói quen tốt ngay trong sinh hoạt hằng ngày.

Bữa ăn vì thế không đơn thuần là nguồn cung cấp năng lượng. Lựa chọn thực phẩm đa dạng, ăn uống điều độ, bảo đảm an toàn thực phẩm và duy trì vận động phù hợp là những yếu tố góp phần tạo nền tảng sức khỏe từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi, đồng thời hỗ trợ giảm nguy cơ suy dinh dưỡng, thừa cân, béo phì và các bệnh mạn tính trong cộng đồng.